Monique van de Griendt: Visie op een duurzame advocatuur

In 2006 schreef Monique van de Griendt, samen met Christ’l Dullaert, een hoofdstuk in het boek “De Ondernemende Advocaat” over de stand van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) in de advocatuur. Inmiddels is het denken over duurzaam ondernemen veranderd. Is de advocatuur volgens Monique met haar tijd mee gegaan, of niet?

Is er op het gebied van duurzaamheid vooruitgang geboekt?

‘Toen ik laatst het hoofdstuk in “De Ondernemende Advocaat” herlas, realiseerde ik me dat er wat duurzaamheid in de juridische wereld betreft nog weinig is veranderd. In 2006 was er het klassieke MVO en werd ondernemen gezien door de lenzen van People, Planet en Profit. Vandaag de dag is dat meer ontwikkeld, naar de duurzame organisatie met een nadruk op circulariteit en klimaat. Maar in de advocatuur krijgt de laatste P nog steeds de meeste aandacht. Er is nog altijd te veel oog voor de winstdoelstelling en te weinig voor duurzaam ondernemen.

Neem het partnermodel: dat is vaak nog gericht op winstmaximalisatie en om de winst van dat jaar zoveel mogelijk uit te keren. Heb je echter een duurzame blik, dan kijk je niet alleen naar je winstcijfers, maar ook naar hoe je voor je werknemers zorgt en wat je impact op het milieu en de maatschappij is. Dat mag wat meer gebeuren in de advocatuur.’

Waar zie je goede voorbeelden in de advocatuur?

Bruggink van der Velden is een mooi voorbeeld van een advocatenkantoor dat al B Corp gecertificeerd is, maar het zou mooi zijn als een van de grote kantoren hun voorbeeld zou volgen. Wat mij betreft zouden advocatenkantoren wat meer op familiebedrijven mogen lijken. Bij familiebedrijven zie je dat zij sterk in hun mensen investeren en ervoor zorgen dat ze klaar zijn als ze de stap moeten zetten naar de board, zodat ze echt goed genoeg zijn als ze toetreden.

In de advocatuur werkt het precies omgekeerd. Daar moet je jezelf eerst bewijzen. En als je jezelf bewezen hebt, dan mag je misschien toetreden tot de maatschap. Dat is een hele andere mindset. In een duurzame organisatie kijk je naar wie welke talenten en ambities heeft en hoe je die verder kan ontwikkelen en in kan zetten ten behoeve van je organisatie. Dat zie je nog te weinig in de advocatuur. Terwijl de behoefte er wel is, zowel bij de jongere als de oudere generatie.

Er is wel verandering zichtbaar bij sommige kantoren, maar er kan zeker nog een extra stap worden gezet. Kijk naar het verdienmodel, het uurtje factuurtje: mensen bekijken door de bril van de facturabiliteit is eigenlijk een ouderwets transactioneel productiemodel. Meer participatie, meer mensen mee laten beslissen, zelf het werk laten inrichten, klanten laten kiezen of het tarief laten bepalen, zijn mogelijkheden om een stap verder te gaan.’

In hoeverre hebben advocaten in hun dienstverlening te maken met duurzaamheid?

‘Zeker! Veel cliënten zijn met duurzaamheid en circulariteit bezig. Je moet als advocaat een goede gesprekspartner zijn voor je klant, dus je moet die thema’s ook goed kennen.

Daarom is het bijvoorbeeld goed als advocaten het boek “Donuteconomie” van Kate Raworth hebben gelezen of dat ze op de hoogte zijn van een aantal cases van bedrijven die succesvol zijn op het gebied van circulariteit.

De rol van de advocaat in de samenleving is natuurlijk een hele belangrijke. Door het voeren van principiële procedures kunnen veranderingen in gang worden gezet. Voorbeelden zijn de Urgenda klimaatzaak, of de recente uitspraak over de stikstofuitstoot in de Veluwe waardoor nu de maximumsnelheid omlaag gaat. Daar zie je dat de advocatuur een belangrijke maatschappelijke rol op het gebied van duurzaamheid kan spelen.

Een ander voorbeeld van meer duurzame dienstverlening is conscious contracting. Op het moment dat je als advocaat een contract maakt, kijk je niet alleen naar hoe je het onderste uit de kan haalt voor jouw cliënt, maar naar hoe je ervoor kan zorgen dat de samenwerking duurzaam kan zijn. Je beschrijft in een conscious contract niet zozeer de juridische do’s en don’ts maar meer de waarden die de basis zijn voor de samenwerking tussen partijen.’

Kan de advocatuur bij de cliënt aan dat bewustzijn werken?

‘Ja, door ontwikkeling van het morele kompas. Duurzame advocaten zijn ook de morele sparringpartner van hun cliënt.

Neem de recente Business Roundtable verklaring van invloedrijke CEO’s in Amerika. Dat zijn grote bedrijven waar ook Nederlandse advocaten voor werken, dus die moeten weten dat die verklaring er is. Dan kun je je cliënt erop toetsen: hoe verhoudt een activiteit, overeenkomst of opdracht zich tot die verklaring? Durf erop door te vragen en je cliënt scherp te houden. Overigens, misschien moet er zo’n zelfde verklaring komen van advocatenkantoren. Dat zou prachtig zijn.’

De P van profit is nog steeds leidend, zeg je. Denk je dat duurzaam ondernemen een win-win kan zijn voor de advocatenkantoren?

‘Waar we van af moeten is, maar wat we nog altijd zien, is dat het steeds om de geldelijk winst gaat. We moeten winst niet alleen in geld uitdrukken, maar ook in winst voor mens, maatschappij en milieu. Die omslag hebben we nog niet gemaakt.’

Hoe wil Dialogue zorgen dat die omslag er komt?

‘Dat willen we vooral doen door te inspireren, advocaten ervan bewust te maken dat ze een grote rol kunnen spelen met hun vak voor de maatschappij en voor hun cliënten. Zo gaan we bijvoorbeeld een masterclass duurzaam ondernemen voor advocaten aanbieden.

Sinds we B Corp zijn geworden, zijn we steeds bewuster geworden van onze impact op mens, milieu en maatschappij. Begin volgend jaar trekken we in een fantastisch nieuw pand, een oude fabriek, die we helemaal energieneutraal willen maken. Dat kost tijd en geld. Maar we hebben besloten om het wel te doen – practice what we preach.’

Monique van de Griendt
Functie: CoachDirecteurMediator

Echt met elkaar praten en naar elkaar luisteren, brengt mensen en organisaties verder.