Hoe blijf je een mentaal gezonde advocaat?

Depressiviteit, eenzaamheid en andere klachten komen vaker voor bij advocaten dan bij de rest van de beroepsbevolking. Het blijkt dat de advocatuur specifieke risico’s met zich meebrengt die kunnen leiden tot mentale gezondheidsklachten. Gelukkig kun je met slimme zelfmanagementtechnieken en het bouwen aan een cultuur die welzijn ondersteunt, veel klachten voorkomen. Hieronder volgen 9 tips en trucs om gezond te blijven.

Door Juriaan Mensch – ICF gecertificeerd Integral Development Coach

Het thema van geestelijke gezondheid van advocaten is de afgelopen jaren behoorlijk in de schijnwerpers komen te staan. Helaas is dat niet omdat de advocatuur zo goed scoort op het thema welzijn. Eerder het tegenovergestelde. In toenemende mate berichten juridische media en wetenschappers over depressie, drugs- of alcoholmisbruik of erger – zelfmoord onder advocaten.

Het is vooral tragisch om te zien dat getalenteerde jonge mensen aan het begin van hun carrière hun dromen niet kunnen realiseren vanwege gezondheidsproblemen. Sommigen keren vanwege de ernst van de klachten nooit terug op hun oude niveau. En vaak verlaat men de advocatuur voorgoed.

Cijfers

Een duik in wetenschappelijke studies toont aan dat advocaten een hoger risico op depressie lopen dan andere professionals. Ook alcoholisme, drugsmisbruik, angstgevoelens en eenzaamheid behoren tot een ongezonde mix van ervaringen die veel advocaten tijdens hun carrière tegenkomen.

De American Bar Association verklaarde in een reactie op een studie uit 2016, uitgevoerd onder meer dan 12.000 advocaten, dat: ‘advocaten echt ongelukkig zijn.’ Enkele bevindingen:

– 28% ervaart lichte of hogere mate van depressie
– 19% ervaart angstgevoelens
– 23% ervaart chronische stressniveaus
– 21 tot 36% scoort als probleemdrinker

Ook in Nederland hebben advocaten te maken met beroepsspecifieke klachten, hoewel het waarschijnlijk niet zo erg is als in de VS. Goed onderzoek naar de Nederlandse situatie ontbreekt nog, maar psychische problemen en burn-out staan wel al jaren op nummer één als reden voor uitval onder advocaten volgens Movir, de verzekeraar waarbij de meeste advocaten verzekerd zijn. Alleen de verzekeraar kent de exacte redenen van uitval en de omvang.
De absolute aantallen zijn al jaren geheim, want dat is concurrentiegevoelige informatie. Percentages zijn er wel. In 2011, 2012 en 2013 lag het aantal meldingen door psychische klachten zo’n dertig procent hoger dan in de twee jaren ervoor, meldde de verzekeraar in 2014. Movir bevestigde in 2018 dat de stijgende lijn zich vanaf 2014 verder doortrekt.

Verder meldt de verzekeraar dat de duur van de claims bij psychische aandoeningen ook sterk toeneemt. Daarbij gaat het om de complexiteit van uitval en de duur. Ze geeft verder aan dat de psychische problematiek nu relatief vaker bij advocaten onder de 40 jaar voorkomt. Daar is een stijgende lijn waarneembaar. Dezelfde trend is in het onderzoek van de Amerikaanse Orde te zien: advocaten met minder dan tien jaar werkervaring lopen het meest gevaar op psychische klachten.

Hoe komt dat?

Als redenen voor de stijging noemt Movir de ‘toenemende druk op de advocatuur als gevolg van identificatie met de problematiek van cliënt, mondiger wordende cliënten, het onder druk staan van het inkomen en 24/7 informatieload waardoor er weinig rust is en een grotere kans op uitputting ontstaat.’
Het effect van chronische stress op de gezondheid is bekend en bestond vroeger ook. Nieuw is dat Movir nu expliciet de ‘information overload’ benoemt als een oorzaak van de problematiek. Tegenwoordig multitasken we vaker, staan we altijd ‘aan’ via onze smartphones en worden we vaker afgeleid.
Er zijn vele factoren die maken dat een mens in een dip of ziekte terecht komt. Maar welke zijn specifiek voor advocaten belangrijk om te kennen?

Negatief denken

Je eigen geest kan zich tegen je keren. Besef dat de meeste klanten advocaten niet inhuren voor een optimistische kijk op het leven. Nee, het is de taak om risicomijdend te zijn en vooral negatief te denken – wat kan er allemaal misgaan?

Evolutie heeft mensen uitgerust met een negativiteitsbias. Om onze overlevingskansen te vergroten, worden risico’s uitvergroot – beter voorkomen dan genezen is een goede heuristiek. En negativiteit en pessimisme zijn eigenschappen die bij advocaten al sterker aanwezig zijn, blijkt uit onderzoeken naar de persoonlijkheidskenmerken van advocaten.

De hersengebieden die worden gebruikt voor negatief denken en probleemherkenning zijn hetzelfde als diegene die positieve gedachten vormen. Zo nuttig als een negatieve bias is om een goede advocaat te zijn, het betekent ook dat je de hersenen traint in het ontwikkelen van een algemene negatieve kijk op het leven.

Dit kan advocaten sneller naar depressieve stoornissen of compenserende strategieën zoals alcohol- en middelenmisbruik leiden. Streef dus naar balans en ervaringen die positieve emoties en gedachten genereren.

Onder de nek

Bij het coachen van advocaten die klachten hebben is het werken aan somatisch bewustzijn bijna altijd onderdeel van re-integratie, want het contact met het lichaam en het vermogen om ernaar te kunnen luisteren is vaak onvoldoende ontwikkeld. Vanwege de cognitieve aard van het werk leven veel advocaten met name in hun hoofd. Ratio is de manier om met problemen om te gaan. Alles onder de nek wordt vaak gezien als niets meer dan een breintaxi.

Emotie en gevoel wegdrukken kan een prima korte-termijnstrategie zijn om je door een stressvolle dag binnen een hectisch kantoor te loodsen. Maar op de lange duur kan het systematisch negeren ertoe leiden dat je het contact met het lichaam verliest en wat het je probeert te vertellen (neem een pauze, slaap eerder, eet beter, beweeg etc.).

In de burn-out literatuur bestaat het zogenoemde ‘Crash Type’. Plotseling is er een ineenstorting, maar vaak een lang herstel. Dat is wat op de loer kan liggen als je de wijsheid van je lichaam te lang negeert.

Kan ik je helpen?

Een andere oorzaak die tot klachten kan leiden, verschuilt zich in de broncode van de persoonlijkheid van veel juristen – de identiteit van professionele hulpverlener. Het is een bekend gegeven dat mensen in hulpverlenende beroepen minder snel hulp voor zichzelf zoeken. Dat botst met de identiteit.
Dat zorgt er vaak voor dat advocaten te laat om hulp vragen, waardoor de ernst van de problemen en de negatieve impact op de gezondheid onnodig toeneemt.

Een ander probleem dat verband houdt met het hebben van een helper-identiteit, is het overdreven identificeren met de problemen van de cliënt.
Ook Movir noemt te grote identificatie met de problemen van de cliënt als een veelvoorkomende oorzaak van burn-out onder advocaten. In de vakliteratuur is dit bekend als empathie burn-out. Dus je grenzen leren kennen en zonder schuldgevoel nee zeggen, is een onmisbaar hulpmiddel voor het behoud van de geestelijke gezondheid.

Dit is slechts een kleine, maar voor advocaten relevante greep uit enkele specifieke oorzaken. Er zijn er natuurlijk meer. Daarom hier een lijstje met 9 tips, life-hacks en zaken waarop u alert kunt zijn.

Neem gerust contact op als u meer wil weten of verwijzingen naar de wetenschap die aan deze lijst ten grondslag ligt.

1. Leer mindfulness meditatie

Deze staat bovenaan omdat het op vrijwel alle terreinen positieve effecten heeft. Mindfulness is populair geworden en wordt vaak verkocht en beoefend als niets meer dan stressreductie. Dat doet geen recht aan deze eeuwenoude psychotechnologie, want het is veel meer dan dat. Hier enkele zaken waar mindfulness meditatie positieve effecten op heeft:
• Lichaamsbewustzijn – kunnen luisteren naar signalen van je lichaam
• Gelijkmoedigheid – verminderde (emotionele) reactiviteit
• Zelfkennis / Presence – geeft je meer keuzevrijheid in je denken en handelen
• Positieve stemming – draagt bij aan betere sfeer op kantoor
• Betere relaties – je effect van je handelen op anderen beter herkennen
• Zelfregulatie – negatieve gedachten of emotie kunnen herkennen en loslaten
• Stressvermindering – sneller herstel na drukte, betere slaap
• Sterkere concentratie – een dwalende geest is een ongelukkige geest

2. Wees smart met technologie

Anno 2019 is de relatie die je met technologie hebt iets waar je bewust aan moet werken. De smartphone en vele apps zijn ontworpen met het oogpunt om je eraan verslaafd te maken omdat het businessmodel van bedrijven daarop berust. Ontwerpen voor gebruiksvriendelijkheid is mooi, maar dat betekent zoveel mogelijk onbewust handelen. En die onbewustheid kan problemen geven. Alleen het tijdsverlies al is reden tot zorg. De gemiddelde volwassene gebruikt de smartphone tussen de 2 en 3 uur per dag. Kijk op de website van het Center for Humane Technology hoe je gezond met technologie kan leren omgaan. Haal in elk geval je social media apps van je smartphone af.

3. Geef jonge advocaten de juiste soort aandacht

Omdat het jonge juristen zijn die nu het meeste risico lopen, volgen nu een paar woorden over het werken met deze generatie. Jongeren hebben meer feedback nodig, maar zijn terughoudend in erom vragen. Overweeg de feedback real-time te geven en na elk project, en niet te wachten op het evaluatiegesprek. Een gevoel van geen steun krijgen veroorzaakt soms verhoogde stress, terugtrekking, isolatie en angst, ofwel ‘zwemmen’. Check wat vaker in en streef vooral naar een cultuur waar het maken van een fout niet leidt tot schaamte.

Veel advocatenkantoren promoten onbewust een cultuur van perfectionisme. Naar de klant toe is dat logisch, maar intern kan dat leiden tot extra druk tijdens het leren van het vak. Geef als patroon het goede voorbeeld, wees geen robot maar vertel over je eigen onzekerheden en fouten. Maak de drempel laag.

4. Geef (of neem) de controle terug

Dit is misschien wel de belangrijkste onderliggende oorzaak van veel gevallen van depressie. Het gevoel geen controle te hebben over je eigen leven kan leiden tot wat psychologen ‘aangeleerde hulpeloosheid’ noemen. De verslagenheid die uit ‘geleefd worden’ (het verlies van autonomie) voortkomt, is een bekende voorloper van depressie.

Besef dat het vaak niet om het werk zelf gaat, maar om hoe het gedaan wordt. Hetzelfde werk doen, maar onder eigen voorwaarden, maakt een groot verschil. Geef daarom de controle terug aan mensen.

5. Maak om hulp vragen zo eenvoudig mogelijk

Bespreek geestelijke gezondheidsproblemen en de schaamte rondom het onderwerp. Laat partners die donkere tijden hebben meegemaakt maar er sterker uit zijn gekomen hun verhaal vertellen. Laat mensen die hulp nodig hebben niet door je eigen HR-afdeling gaan. Angst voor gevolgen aan de carrièrevooruitzichten doet velen afzien van het zoeken naar hulp via kantoor. Organiseer gemakkelijk en direct toegankelijke professionele hulp buiten de deur. Het waarborgen van vertrouwelijkheid is belangrijk.

6. In de juiste carrière?

Advocaten zijn van nature risicomijdend en zoeken naar zekerheid. Voor velen was het kiezen van een loopbaan in de advocatuur een veilige keus over een meer begeerde, maar financieel onzekere roeping. Zonder intrinsieke motivatie kan advocatuur snel een doodlopende weg worden. Geld is geen vervanging voor betekenis en voldoening. Je zult slechts comfortabel ongelukkig zijn.
Zinloosheid en existentiële stress kan ondraaglijk zijn. Neem de woorden van Nietzsche ter harte: ‘Degene die een Waarom heeft, kan elk Hoe verdragen.’ Dus wees eerlijk tegen jezelf bij het beantwoorden van deze vraag – heb jij een Waarom?

7. Vermijd gouden handboeien

Financiële problemen zijn een grote bron van stress. Bovenop de werkstress kan dit snel problemen geven. Veel advocaten die een verandering van tempo nodig hebben, moeten doorwerken om hun levensstijl te bekostigen. Of omgekeerd: als zich gezondheidskwesties voordoen, en het inkomen daalt, dan kan de financiële stress de problemen verergeren. Werk aan het opbouwen van een buffer zodat je nee kunt zeggen en minstens 6 maanden niets kunt doen. Dus raak niet te snel verstrikt in een weelderige levensstijl en de aantrekkingskracht die status geeft. Helemaal als je nieuw in de advocatuur bent en nog uitzoekt of het wat voor je is.

8. Pas op voor compassie burn-out

Mijn Zen-leraar heeft me geleerd dat jezelf openstellen voor het lijden van anderen alleen kan als je vermogen tot gelijkmoedigheid groter is dan het lijden dat je binnen laat. Er is vaak de roep om een empathische advocaat. Maar maak onderscheid – empathie komt in verschillende vormen. Cognitieve empathie, noodzakelijk om een probleem te begrijpen en je in de ander te kunnen verplaatsen is prima. Emotionele empathie, voelen wat een ander voelt, is niet essentieel om een goede advocaat te zijn. Het managen van je grenzen en het vermogen om ‘nee’ te zeggen zonder schuldgevoel is een onmisbare vaardigheid als advocaat.

9. Werk aan diepe relaties

Breng voldoende tijd door met geliefden en familie. Je kunt je advocatenbrein niet achterlaten op kantoor, dus leer bewust omschakelen naar de rol van ouder, echtgenoot of vriend. Advocaten scoren hoog op de eigenschappen van pessimisme en cynisme. Relaties lijden er vaak onder wanneer deze professioneel handige eigenschappen binnen de relationele sfeer worden gebracht. Betekenisvolle en hechte sociale relaties zijn een sterke indicator voor gezondheid en geluk op lange termijn.

Juriaan Mensch
Functie: CoachCommunicatieadviseur (a.i.) Beroepsopleiding Advocaten