Back to school again

Door gastblogger en deelnemer van onze Mediationopleiding: Edward van der Marel

De eerste blog die ik zo’n bijna twee jaar geleden schreef toen ik net aan m’n studie rechtsgeleerdheid was begonnen, was getiteld “Back to school”. Mijn trouwe bloglezers weten dat ik na een jaar gestopt – niet gesjeesd, zoals sommige van mijn vrienden “pestend’ zeggen – ben met deze studie.

Ik heb echter de handschoen (van het studeren) weer opgepakt en ben recent gestart met een mediationopleiding. Deze is gelukkig niet zo intensief en schools als een voltijdse studie aan de universiteit, maar bestaat uit een meerdaags programma (verdeeld in blokken over een periode van 3 maanden) met gelukkig veel interactie.

Zo wordt de theorie direct in praktijk gebracht met rollenspelen. Hoewel de meeste medeleerlingen allemaal “gelijkgestemden” (qua leeftijd, vooropleiding en achtergrond) zijn, blijft het spannend om onder toeziend oog van elkaar en de coaches het geleerde op het toneel ten uitvoer te brengen. In de rol van ontslagen medewerker kan ik mij snel verplaatsen, maar als mediator is het moeilijk om op een natuurlijke wijze de regie en de rust te houden bij het oplossen van een conflict. L.S.D. staat in dit geval dan ook niet voor één of andere drug, waarvan je lekker gaat “trippen”, maar voor Luisteren, Samenvatten en Doorvragen. Hoe simpel het ook klinkt, het blijkt toch een kunst te zijn om dit te blijven doen. Ik vind het zelf ook best lastig als je de conflicterende partijen samen tot een oplossing ziet komen, welke voor mijzelf aanvoelt als een “slechte deal”. Of ik dan ook geschikt zal zijn om een goede bemiddelaar in conflicten te worden, moet nog blijken.

De materie vind ik sowieso boeiend. Naast de onderhandelings-, psychologische en juridische aspecten is “basale” communicatie vaardigheid van belang. Neem bijvoorbeeld de “communicatiemuur” in gedachte, dan is het best ingewikkeld. Oh ja, misschien moet ik eerst even iets uitleggen hierover. Wij communiceren niet altijd zo eenvoudig als we zelf denken. Wat voor jezelf een klip & klare boodschap is, kan door de ander heel anders opgevat worden. Er kan flink wat ruis op de lijn zitten, dat zorgt dat de ander niet reageert, zoals je zelf verwacht. Hierin worden 5 niveaus onderscheiden (toelichting lijkt mij overbodig):

Bedoeld ≠ gezegd
Gezegd ≠ gehoord
Gehoord ≠ begrepen
Begrepen ≠ akkoord
Akkoord ≠ gedaan

Alleen al op basis van een paar sessies, merk ik dat ik nu anders een gesprek voer. Dat in combinatie met de Harvard Methode van onderhandeling – kort gezegd: “hard op de inhoud, zacht op de relatie” – zorgde al voor wat gefronste wenkbrauwen bij m’n ega en dochters thuis.

Zonder hier alle tops & tips (manier van feedback geven!) van mediation te willen bespreken – ben pas twee dagen onderweg met de opleiding – durf ik zeggen dat er voor mij nog héél wat te leren valt in effectief communiceren. Voor een mediator ligt er de uitdaging om de partijen te brengen van standpunten (zeg maar de zelfbedachte oplossing voor een probleem, onderbouwd met regels etc.) naar belangen (wat er werkelijk aan ten grondslag ligt). Emoties kunnen daarbij erg helpen om deze belangen boven tafel te krijgen. Laat mensen maar hun hart uitstorten. Zo blijkt angst vaak de bron van een conflict.

De mediator moet bij een conflict dus niet oplossingsgericht zijn, want dat is contraproductief. Je bent dan al snel partijdig. Het gaat juist om “meervoudige” onpartijdigheid, waarbij zijn of haar oordeel niet van belang is. In het woud van conflicterende, gemeenschappelijke en complementaire belangen, zoekt de mediator naar de materialen om partijen zelf tot een oplossing te laten komen.

Voordat ik al te filosofisch word – dat zijn jullie ook niet van mij gewend –heb ik begrepen dat niet alle conflicten geschikt zijn voor mediation. De basis daarvoor is namelijk dat partijen bereid zijn zelf samen tot een oplossing te komen. In sommige gevallen is een onpartijdige derde hiervoor nodig en in extremis een rechter. Als ik terugkijk naar m’n eigen zakelijke geschillen in het verleden, denk ik echter wél dat mediation in veel gevallen in ieder geval sneller en vaak ook tot een betere oplossing had geleid. Deze zaak was er in ieder geval geschikt voor geweest.

Om alvast wat te oefenen met de nieuwe aanpak heb ik mij opgegeven als vrijwilliger voor buurtbemiddeling in onze gemeente. En dan doel ik niet op alle echtelijke ruzies en of scheidingen, die ook hier in de buurt voorkomen. In dat kader is het overigens mooi om te lezen hoe deze week een kinderrechter zich in haar uitspraak direct richtte tot het kind in een vechtscheiding. De ouders kregen er vol van langs.

Dat wederzijdse verwijten en emoties ook voor min of meer triviale zaken hoog kunnen oplopen, kan je terugzien in de Top 3 Ergste Rijdende Rechter Ruzies. Zou bijna willen adviseren ”zet het geluid uit”. Laat mij in beginsel maar de categorie “overhangende takken in de tuin van de buurman” geschillen tot een goed einde brengen. Dan hou ik daarbij de 4 B’s van emotie in gedachte en hoop dat het lukt om de mensen van Bang naar Boos, naar Bedroefd, naar Blij te krijgen. Er is genoeg zendingswerk te doen als ik zie hoeveel zaken hier in de gemeente spelen.

En dat zelfs de Rijdende Rechter er een keer aan te pas moest komen om te bepalen wie de Verkiezing van het jaar voor de “Slechtste Slogan” in 2016 mocht winnen, én dat diegene die de wedstrijd won hier woont, is dan wel heel bizar. “Zit je haircut?

Mijn werkelijke ambitie is overigens om zakelijke partijen bij te staan bij onderhandelingen en conflict management. Had daarvoor alvast een pakkende slogan bedacht: “Marel, een Meester in Mediation”. Hiermee ben ik ongetwijfeld de gedoodverfde favoriet voor de wedstrijd “Slechtste Slogan” van 2018!